داخلا نمبر 3573
عنوان بيگم غلام حسين هدايت الله
شاخ شخصيتون
پڙهيو ويو 1128 ڀيرا
داخلا جو حوالو انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد پهريون
بيگم غلام حسين هدايت الله

بيگم غلام حسين هدايت الله

بيگم غلام حسين هدايت الله

بيگم غلام حسين هدايت الله: بيگم هدايت الله يا ليڊي هدايت الله جو اصل نالو صغريٰ بيگم هو. سندس جنم سنڌ جي مشهور شهر شڪارپور ۾ ٿيو. کيس تعليم گهر ۾ ڏياري ويئي، جو سندس تعلق پٺاڻ خاندان سان هو ۽ ڇوڪرين کي انهن ڏينهن ۾ اسڪول ۾ تعليم ڏيارڻ جو رواج ڪونه هو. صغريٰ بيگم جي والد جو نالو يعقوب خان دراني هو، جيڪو پٺاڻڻ جي مشهور قبيلي پوپلزئي درانيءَ سان تعلق رکندو هو. سندن وڏا، امير دوست محمد خان جي خاندان مان هئا. جن ڏينهن ۾ شڪارپور مان شاهه شجاع جي حڪومت ختم ٿي ۽ محمد زئي خاندان حڪمران ٿيو، انهن ڏينهن ۾ امير دوست محمد خان، محمد زئي خاندان جو ساٿ ڏنو ۽ پاڻ به شڪارپور ۾ سڪونت پذير ٿيو ۽ ”سات گام“ نالي هڪ جاگير قائم ڪري ورتائين. صغريٰ بيگم جي شادي غلام حسين هدايت الله سان ٿي، جيڪو انهن ڏينهن ۾ لنڊن مان تعليم حاصل ڪري موٽي آيو هو. سنڌ صوبو انهن ڏينهن ۾ بمبئي پريزيڊنسيءَ ۾ شامل هو. بمبئي جي اسيمبلي جڏهن ترتيب ڏني ويئي ته سر غلام حسين کي سنڌ جي طرفان وزير کنيو ويو. هو اٺن سالن تائين بمبئيءَ جي حڪومتي وزارت سان منسلڪ رهيو. جڏهن به اليڪشن ٿيندي هئي ته هو ڪاميابي حاصل ڪري وٺندو هو. سائين جي ايم سيد جي حڪم تي مسلم ليگ وومين سب ڪميٽي قائم ڪئي وئي، جنهن جي صدر بيگم هدايت الله منتخب ٿي ۽ سندس ساٿي ڪارڪنن ۾ بيگم شعبان ۽ مس ولي محمد افندي جا نالا قابل ذڪر آهن.
مسلمان عورتن جي سب ڪاميٽيءَ جو پهريون اجلاس ڪراچيءَ جي گانڌي گارڊن ۾ ٿيو، جنهن ۾ بيگم هدايت الله ۽ بيگم شفيع تقريرون ڪيون. سنڌي مسلمان عورتن جڏهن ٻيو عام جلسو ڪيو ته ان جلسي کي ڦٽائڻ لاءِ ڪانگريس جي طرفان انتها پسند عورتن کي موڪليو ويو. ڪانگريسي عورتون جلسي ۾ داخل ٿيون، پر سنڌي مسلمان والنٽيئر ڇوڪرين، همت ڪري، جلسي کي ڪنٽرول ڪري ورتو. بيگم هدايت الله احتجاج ڪندي مطالبو ڪيو ته پوليس جي مدد ڏني وڃي. ان مطالبي تي حڪومت پوليس کاتي ۾ عورتن جي مقرري ڪئي. بيگم هدايت الله سنڌ جو دورو ڪيو، جنهن ۾ هن مسلمان سنڌي، پٺاڻ، ۽ بلوچ عورتن کي مسلم ليگ ۾ شامل ٿيڻ لاءِ آماده ڪيو. 31 ڊسمبر 1945ع تي مسلمان عورتن جو هڪ وڏو جلسو ڪياماڙي ڪراچيءَ ۾، بيگم هدايت الله جي صدارت ۾ ٿيو، جنهن ۾ مسلم خواتين کي ايندڙ چونڊن جي اهميت کان واقف ڪيو ويو ۽ مسلم ليگ جو نصب العين ”پاڪستان“ ٻڌايو. انهيءَ موقعي تي ٺهراءُ پاس ڪيو ويو ته ايندڙ چونڊن ۾ مسلم ليگ جي مدد ڪئي وڃي. 11 جنوري 1946ع تي انڊيا مسلم ليگ'>آل انڊيا مسلم ليگ خواتين ڪراچي برانچ جو جلسو انجمن هال ۾ ٿيو، جتي بيگم هدايت الله يومِ شڪراني جي سلسلي ۾ قائداعظم ڏانهن مبارڪباد جو ٺهراءُ پاس ڪرائي موڪليو. ٺهراءُ جي تائيد بيگم شعبان ڪئي. 1946ع ۾ صوبه سنڌ مسلم خواتين ڪاميٽي بنائي وئي، جنهن ۾ بيگم هدايت الله کي بطور ميمبر نامزد ڪيو ويو. هيءَ ڪاميٽي تنظيمي پروگرامن لاءِ حيدرآباد کان ڪوئٽا وئي، جتي تحريڪ پاڪستان لاءِ تبليغ ڪئي وئي. 16 مارچ 1946ع تي حيدرآباد ۾ مدرسة البنات ۾ هزارين عورتن جي موجودگيءَ ۾ مسلم ليگ جي ڪارروائي زير صدارت بيگم غلام حسين هدايت الله جي منعقد ٿي. بيگم هدايت الله صدر ڪانفرنس جو شڪريو ادا ڪندي تاريخ مان مسلم خواتين جي بهادري ۽ قربانيءَ جا حوالا ڏيندي چيو ته ”مسلمان عورتن کي مسلم ليگ جي جهنڊي هيٺ گڏ ٿي، پنهنجي پيدائشي حق پاڪستان جي آخري جدوجهد لاءِ تيار رهڻ گهرجي.“ سنڌ مسلم ليگ جي سرگرم ڪارڪن بيگم طاهره اعجاز حسين آغا، هڪ 44 صفحن جو ڪتاب نالي ”اسان جو پاڪستان“ 1946ع ۾ ڇپايو، هن مسلم ليگ جي صدر بيگم هدايت الله ڏانهن منسوب ڪيو.
لاهور ۾ سنڌ مسلم ليگ جي عورتن جو هڪ احتجاجي جلوس صغريٰ بيگم جي اڳواڻيءَ ۾ نڪتو. جلسي جي ٻنهي طرفن کان پوليس جي ڪمڪ هئي. پوليس جي سپرنٽينڊنٽ صغريٰ بيگم وٽ اچي پنهنجو هٿ صغريٰ بيگم جي مٿان ڏيئي چيو ته ”توهان اڳتي نه ٿا وڌي سگهو.“ صغريٰ بيگم سپرنٽينڊنٽ ڏي نفرت جي نگاهه سان ڏسندي کيس جواب ڏنو ته پنهنجو هٿ پري ڪر، اسان سنڌ مان صرف انهيءَ لاءِ آيا آهيون ته مسلم ليگ جو جهنڊو عمارت جي مٿان کوڙيون ۽ پوءِ جهنڊو کڻي پاڻ ڇٻر تي ويهي رهي. ايتري ۾ هڪ ماڻهو جيڪو نئشنل گارڊ هو تنهن صغريٰ بيگم کي چيو ته گرائونڊ کان جلدي نڪرو، ڇاڪاڻ ته ڳوڙها آڻيندڙ گئس جا گولا اڇلايا پئي ويا. پر هن کيس جواب ڏنو ته مان ايستائين هتان نه نڪرنديس جيستائين مٿي بلڊنگ واريون ڇوڪريون ٻاهر پهچن، جيڪڏهن اهي فائر ڪرڻ چاهين ته ڀلي ڪن.“ نيٺ هوءَ پنجاب سيڪريٽريٽ بلڊنگ تي جهنڊو چاڙهڻ ۾ ڪامياب ٿي. تاريخن ۾ پهريون ڀيرو پاڪستان جو جهنڊو کوڙڻ واري جنهن گمنام عورت جو ذڪر ڪيو وڃي ٿو، اها سنڌ ڄائي خاتون صغريٰ هدايت الله هئي. بعد ۾ صغريٰ بيگم کي گرفتار ڪيو ويو. هن واقعي جي ٽن ڏينهن بعد خضر وزارت استعيفيٰ ڏني. ٻئي ڏينهن سڀ قيدي عورتون جيل مان آزاد ٿيون. اهڙيءَ طرح بيگم غلام حسين هدايت الله تحريڪ پاڪستان جي لاءِ نمايان ڪارناما انجام ڏنا.


هن صفحي کي شيئر ڪريو

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1945.12.31  عيسوي

بيگم غلام حسين هدايت الله: 31 ڊسمبر 1945ع تي مسلمان عورتن جو هڪ وڏو جلسو ڪياماڙي ڪراچيءَ ۾ ، بيگم هدايت الله جي صدارت ۾ ٿيو ، جنهن ۾ مسلم خواتين کي ايندڙ چونڊن جي اهميت کان واقف ڪيو ويو ۽ مسلم ليگ جو نصب العين ” پاڪستان “ ٻڌايو .


1946.01.11  عيسوي

بيگم غلام حسين هدايت الله: 11 جنوري 1946ع تي آل انڊيا مسلم ليگ خواتين ڪراچي برانچ جو جلسو انجمن هال ۾ ٿيو ، جتي بيگم هدايت الله يومِ شڪراني جي سلسلي ۾ قائداعظم ڏانهن مبارڪباد جو ٺهراءُ پاس ڪرائي موڪليو .


1946.00.00  عيسوي

بيگم غلام حسين هدايت الله: 1946ع ۾ صوبه سنڌ مسلم خواتين ڪاميٽي بنائي وئي ، جنهن ۾ بيگم هدايت الله کي بطور ميمبر نامزد ڪيو ويو .


1946.03.16  عيسوي

16 مارچ 1946ع تي حيدرآباد ۾ مدرسة البنات ۾ هزارين عورتن جي موجودگيءَ ۾ مسلم ليگ جي ڪارروائي زير صدارت بيگم غلام حسين هدايت الله جي منعقد ٿي .



شخصيتون - ڀاڱي جون ٻِيون داخلائون

بابا بنکنڊي مهراج
بابا حاجي ميرمحمد
بابا سريچند
بابا صلاح الدين
بابا فريد مسعود گنج شڪر
بابا گرپت صاحب
بابا گوبند داس
بابا نيڀراڄ
بابر بادشاهه
بابو
شخصيتون ڀاڱي جا وڌيڪ مضمون