داخلا نمبر 4846
عنوان ٺٽوي مخدوم محمد معين
شاخ عالم
پڙهيو ويو 564 ڀيرا
داخلا جو حوالو انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد ٻيو
مخدوم معين ٺٽوي جي مزار

مخدوم معين ٺٽوي جي مزار

ٺٽوي مخدوم محمد معين

ٺٽوي ، مخدوم محمد معين: علامه مخدوم محمد معين ٺٽوي عرف ٺارو ذات جو دَل ، ٺٽي جو رهاڪو هو . مخدوم صاحب جو خاندان سنڌ ۾ اعليٰ درجي جو علمي ، ادبي ۽ مذهبي خاندان هو ، سندس والد مخدوم محمد امين پڻ ٺٽي جي وڏن عالمن ۾ شمار ٿيندو هو . محمد امين جي شادي ٺٽي جي مشهور شاعر مير منشي فاضل خان ( بادشاهه اورنگزيب عالمگير جو مقرب ) جي نياڻيءَ سان ٿي . جنهن مان مخدوم معين پيدا ٿيو . مخدوم صاحب جي ولادت جي سال بابت تاريخ خاموش آهي . مخدوم معين ننڍي هوندي کان ئي تمام ذهين ۽ پڙهاڪو ٻار هو ، ابتدائي تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ مخدوم عنايت الله جو شاگرد رهيو . مخدوم عنايت الله جي 1114 هه/ 1702ع ۾ وفات کان پوءِ شاهه ولي الله وٽ علم حاصل ڪرڻ لاءِ ويو ۽ بعد ۾ مخدوم ابوالقاسم نقشبندي کان تصوف جي تعليم ورتائين . شاهه ولي الله وٽ تعليم حاصل ڪرڻ دوران هن ايتري ذهانت سان علم حاصل ڪيو جو شاهه ولي الله کيس چوندو هو ته ” فقد رکبت غضنفرا “ . ( ترجمو: بيشڪ تون ( تحقيق جي ميدان ۾ ) شينهن تي سوار آهين ) .
مخدوم محمد معين ، شاهه ولي الله وٽ رهي ڪري وحدت الوجود جي مسئلن بابت گهڻو ڪجهه پرايو . ٺٽي ۾ هن سيد علي رضا کان شيخ محي الدين ابن عربي جو مشهور رسالو ” فصوص الحڪم “ پڙهيو ۽ ان کان پوءِ ابن عربي جي صوفياڻي مسلڪ جو سخت حامي ٿي رهيو . شاهه عبداللطيف ڀٽائي ۽ مخدوم محمد معين پاڻ ۾ تمام گهاٽا دوست هوندا هئا . ڪڏهن شاهه صاحب ، مخدوم صاحب وٽ ته ڪڏهن مخدوم صاحب شاهه صاحب وٽ وڃي ٽڪندا هئا . انهن ٻنهي بزرگن ۽ مخدوم محمد هاشم ٺٽويءَ جي وچ ۾ هميشه مناظرا ٿيندا رهندا هئا .
مخدوم محمد معين ٺٽوي جڏهن دهليءَ مان ٺٽي واپس آيو ، تڏهن مخدوم هاشم ٺٽوي هن وٽ حديث جي علم جي سند حاصل ڪئي ، مگر پوءِ ٻنهي جي وچ ۾ سخت اختلاف پيدا ٿي پيا ۽ مخدوم هاشم پنهنجي استاد جو ڪو به لحاظ نه ڪيو . مخدوم محمد معين جي شاگردن ۽ دوستن ۾ شاهه فقير الله علوي ، مخدوم جلال محمد ، مولوي محمد صادق ، مخدوم محمد حيات سنڌي مدني ، جعفر شيرازي ، شرف الدين علي ، مير مرتضيٰ سيوستاني ۽ مير نجم الدين عزلت ( مخدوم معين جو ڀاڻيجو ) جا نالا سر فهرست آهن . مقالات الشعراءِ جو مولف لکي ٿو ته ، ” مخدوم محمد معين ٺٽوي پنهنجي دور جو تمام وڏو عالم ۽ بزرگ هو ، انهي ڪري کيس ڪافي مخالفت سهڻي پئي . پاڻ شاهه عبداللطيف جو ساٿي ۽ صحبتي هو . شعر به ڪافي چيائين . هن جو شعر فارسي ۽ هندي ( اردو ) ۾ آهي . فارسي ۾ ” تسليم “ ۽ اردو ۾ ” بيراگي “ تخلص استعمال ڪندو هو “ .
مخدوم محمد معين پنهنجي دور ۾ هڪ وڏو مذهبي عالم هجڻ سان گڏ صوفياڻي ۽ فقيراڻي لڏي جو درويش پڻ هو ، زندگيءَ جو آخري دم پنهنجي دوست لطيف سائين جي هنج ۾ ڏنائين . شاهه صاحب پنهنجي مريدن کي چيو ته هلو ته يار جو آخري ديدار ڪري اچون ۽ پاڻ ڀٽ تان پنهنجن مريدن سميت اچي ٺٽي ۾ مخدوم معين وٽ پهتا ، اتي اڳ ئي راڳ ۽ سماع هو ، بس جيئن ئي مخدوم معين شاهه صاحب جي هنج ۾ ستو تيئن ئي پاڻ هن فاني جهان مان لاڏاڻو ڪري ويو . سندس وفات 1161هه / 1747ع ۾ ٿي .
سندس وفات تي محمد محسن ٺٽوي ، مخدوم نعمت الله ٺٽوي ، مخدوم رحمت علي ٺٽوي ، ميان محمد پناهه رجا ٺٽوي ، ميرزا محمد فاضل بيگ ’فاضل ‘ ۽ ٻين ٺٽي جي شاعرن قطعه تاريخون چيون آهن .
مخدوم محمد معين جون تصنيفون لاتعداد آهن ۽ سوين تصنيفون ته اڻلڀ آهن ، تنهن هوندي به هيٺيون تصنيفون مشهور آهن . ( 1 ) دراسات اللبيب ، ( 2 ) حجة الجليلة ، ( 3 ) نور العين ، ( 4 ) انور المجدفي مخ الوجد ، ( 5 ) مواهب سيد البشر ، ( 6 ) الجود الثمين ، ( 7 ) الخواطف التصوف ، ( 8 ) مطارحات التحقيق في برهان التطيبق ، ( 9 ) رسالة الاعتدالات الاربعه ، ( 10 ) رفع الغين ، ( 11 ) رفع الاشڪال والزحمة ، ( 12 ) ايقاظ الوسنان ، ( 13 ) وحدة الوجود ابوالموجود ، ( 14 ) الابداح في محاڪمة بين النووي وابن الصلاح ، ( 15 ) الحق الصريح ، ( 16 ) رسالة الڪلي الطبعي ، ( 17 ) المدرار الديمية علي حاشية القديمة ، ( 18 ) شرح ديوان حافظ ، ( 19 ) حاشيه شرح زوراءِ ، ( 20 ) بهجة النظائر في براة الابرار ، ( 21 ) مجموعه رسائل مخدوم معين 17 جلد ، ( 22 ) مجموعه رسائل مخدوم معين 15 جلد ، ( 23 ) مجمع النڪات ، ( 24 ) غـايـة مـا ظـهر الاضعــف الانـام فـي ان الــڪـلام الـمتحمل لايوجب ، ( 25 ) بادهت الورود في اثبات وحدت الوجود ، ( 26 ) بوادر الجود في تحرير وحدت الوجود ، ( 27 ) مرات الشهود بوحدت الوجود الموجود ، ( 28 ) صدع القدم في تحقيق الوجود بالعلم ، ( 29 ) طريقت العون في حقيقت الڪون ، ( 30 ) الاعتدالات الا ربعت ، ( 31 ) الحق الصريح فيما بلحق بشعور الميت في الفريح ، ( 32 ) رفيع العين في تنزل العليم الي العين ، ( 33 ) رفع الاشڪال والرحمت مالالڪل الولي الرحمت ، ( 34 ) غايت الايضاح في الحڪمت بين التوري وابن اصلاح ، ( 35 ) الجوهر الثمن في اثبات قلم التڪوين ، ( 36 ) الادب الباقيت علي شريفت في علم المناظرت ، ( 37 ) غـايـت مــاظهـر الاضـعـف الانـام ، ( 38 ) مـنتـجيــب مـن جـمـع النڪات ، ( 39 ) ثبت الشيخ محمد معين ، ( 40 ) بياض مخدوم معين ، ( 41 ) رسالهاويسيه .
مٿين ڪتابن مان پهريون ۽ آخري ٻئي ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن . ’دراسات اللبيب ‘ ڪتاب سنڌي ادبي بورڊ طرفان 1960ع ۾ شايع ٿيو ۽ ’رسالا اويسيه ‘ فارسي متن سان گڏوگڏ حڪيم نياز همايوني جو ڪيل سنڌي ترجمو به سنڌ ثقافت کاتي پاران 2005ع ۾ شايع ڪيو آهي . مخدوم صاحب جا باقي ڪتاب شايع ناهن ٿيا .


هن صفحي کي شيئر ڪريو