داخلا نمبر 5444
عنوان ٽالپر
شاخ قبيلا ۽ ذاتيون
پڙهيو ويو 1394 ڀيرا
داخلا جو حوالو انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد ٻيو
پڪي قلعي ۾ ميرن جي چوياري جو اڳوڻو ڏيک

پڪي قلعي ۾ ميرن جي چوياري جو اڳوڻو ڏيک

ٽالپر حڪمرانن جا هٿيار

ٽالپر حڪمرانن جا هٿيار

ٽالپرن جا فوجي

ٽالپرن جا فوجي

ٽالپر

ٽالپر: بلوچن جو هڪ قبيلو . هن قبيلي تي ” ٽالپر “ لقب بجار بن بيزن جي وقت کان پيو ، جيڪو 1000 هه/ 1592ع ۾ مڪران کان لڏي ، ڀاڳناڙيءَ ۾ آيو ۽ پوءِ ، سنڌ جي سِري يعني ديري غازي خان جي ڳوٺ ” چوٽي بالا “ ۾ اچي رهيو . روايت مطابق ڄاڻايل ڳوٺ ۾ هڪ ٽالهيءَ جو وڻ هو ، جنهن هيٺان بجار خان ۽ سندس قبيلي وارا ڪچهري ڪندا هئا . ائين ان ڪچهريءَ ۾ ويهڻ وارن جو نالو ” ٽالهي پور “ يعني ” ٽالهيءَ جا پٽ “ مشهور ٿي ويو ، جيڪو بعد ۾ ٽالهي پور مان ڦري ” ٽالپر “ بنجي ويو . ان کان پوءِ زنگي بن بجار کي هڪ پُٽ به ان ٽالهيءَ جي وڻ هيٺان ڄائو ، جنهن جو نالو ئي ” ٽالهو “ رکيائون . اهو ” ٽالهو “ ، ڪِڪي خان جي پيءُ ، شاهوءَ خان وڏي جو چاچو هو . هڪ ٻيءَ روايت موجب ” ٽالپر “ بلوچن جي انهيءَ قبيلي جي هڪ بزرگ جو نالو هو . ” پور “ فارسيءَ ۾ اولاد کي چوندا آهن ، جنهن کي ٽالهو لفظ سان ملائي ” ٽالپر “ لفظ ٺاهيو ويو . سنڌ جا مير ٽالپر پاڻ کي بلوچ سڏائين ٿا ، پر پنهنجو تعلق انهن بلوچن سان نه ٿا ڳنڍين ، جن کي ايران ۾ ” ڪوچ بلوچ “ ڪري سڏيو وڃي ٿو . هو پنهنجو بڻ بڻياد هشام بن عبدالمناف جي پٽ امير حمزي سان ڳنڍين ٿا . سندن چوڻ آهي ته حجاج بن يوسف جي وقت ۾ هو ، ڪيچ مڪران وارين مهمن ۾ شامل هئا . اتان ڪاميابين بعد سندن وڏا ڪِن فوجين سان گڏ سنڌ ڏانهن روانا ٿيا هئا . وقت گذرڻ کان پوءِ انهن مان ڪي ديري اسماعيل خان ۽ ديري غازي خان واري پاسي وڃي ويٺا ، جتي جبل جي چوٽيءَ وارو پاسو سندن رهائشگاهه ٿيو . سندن لقب ” مير “ پيو ، جنهن جي معنيٰ جبل جي چوٽي “ يا ” مٿاهون هنڌ “ ٻڌايو وڃي ٿو . ان دعويٰ جي تصديق اڪثر جبلن جي نالن مان ظاهر ٿئي ٿي ؛ مثال طور: ڪشمير ، پامير ، ميرو پربت وغيره . ڪلهوڙن جي حڪومت واري دور ۾ ، ٽالپر قبيلي جا ڪجهه ماڻهو فوج ۾ ڀرتي ٿيا ته ” شهداد خان ٽالپر “ کي سپهه سالار بڻايو ويو . بعد ۾ سنڌ جي تخت لاءِ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ جنگيون لڳيون ، ۽ 1783ع ڌاري هالاڻيءَ جي ميدان تي ، ٽالپرن ، ڪلهوڙن کي شڪست ڏئي ، سنڌ جو تخت حاصل ڪيو . ان وقت ٽالپرن جو اڳواڻ مير فتح علي خان ٽالپر هو ، تنهنڪري سنڌ جو پهريون ٽالپر حڪمران پڻ مير فتح علي خان ٿيو . سنڌ جي فتح کان پوءِ ٽالپرن سنڌ جي ملڪ کي ٽن رياستن ۾ هن ريت تقسيم ڪيو: حيدرآباد ، ميرپورخاص ۽ خيرپور ، پر ٽنهي رياستن جو پاڻ ۾ ٺاهه نه هو . حيدرآباد ۾ مير فتح علي خان ۽ سندس ڀائر ، مير غلام علي خان ، مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان حڪومت ڪرڻ لڳا ؛ خيرپور ۾ مير سهراب خان حڪمران ٿيو ، جڏهن ته ميرپورخاص ۾ مير ٺارو خان مسند نشين ٿيو . ان وقت ٽالپر حڪمران ( حيدرآباد ۽ خيرپور وارا ) هر سال افغانستان جي حاڪم تيمور شاهه کي ڏن ڏيندا هئا . بعد ۾ ميرن 1795ع ڌاري ڪراچيءَ واري رياست ، قلات جي خان کان ورتي . ان بعد شهر ۽ بندرگاهه روز بروز ترقي ڪندا ويا .
ٽالپرن جي ٽنهي رياستن جو پاڻ ۾ ڪو اتحاد ۽ انتظامي جوڙجڪ نه هجڻ ڪري ، سنڌ پنهنجي خطي ۾ هڪ طاقت طور اُڀري نه سگهي . پهرين افغان جنگ 1838ع کان وٺي 1842ع تائين حيدرآباد ۽ ميرپورخاص جي ميرن جا انگريزن سان لاڳاپا خراب ٿي چڪا هئا . البته خيرپور جي حڪومت انگريزن جي حامي هئي . اهڙيءَ طرح انگريزن ، ميرن جي پاڻ ۾ ٻڌي نه ڏسي ، 17 فيبروري 1843ع تي مياڻيءَ جي ميدان تي ، حيدرآباد جي ٽالپرن کي شڪست ڏئي ، سنڌ تي قبضو ڪيو . حيدرآباد تي قبضي کانپوءِ چارلس نيپئر حيدرآباد جي قلعي مان ڦرمار ڪري ، ٽالپر اڳواڻن کي گرفتار ڪري ، بمبئي موڪلي ڇڏيو . مياڻيءَ جي جنگ کان پوءِ 24 مارچ 1843ع تي ميرپورخاص جي حڪمران مير شير محمد ۽ انگريزن ۾ دٻي واري جنگ لڳي . هن جنگ ۾ مير صوبدار خان جي بهادر جرنيل شهيد هوش محمد شيديءَ جي بهادريءَ ، کيس سنڌ جو سپوت بڻائي ڇڏيو . مير صوبدار خان ۽ مير محمد خان اختلافن جي ڪري مياڻي جي جنگ ۾ شامل نه ٿيا هئا ، پر هوشو شيدي ، مير صوبدار جي منع ڪرڻ باوجود به وطن جي آزاديءَ جي سلامتي خاطر مياڻيءَ ۽ دٻي جي جنگ ۾ بهادريءَ سان وڙهي شهيد ٿيو . خيرپور رياست جي مير علي مراد ، حيدرآباد ۽ ميرپورخاص جي ميرن خلاف انگريزن جي مدد ڪئي ، ان ڪري 1843ع ۾ انگريزن جي سنڌ فتح ڪرڻ کانپوءِ به خيرپور رياست ، ميرن جي حڪمرانيءَ هيٺ رهي ، بعد ۾ هندستان جي ورهاڱي کان پوءِ 1954ع ۾ ون يونٽ جي قائم ٿيڻ سان خيرپور رياست کي ختم ڪيو ويو .
تحريڪ پاڪستان ۽ پاڪستان جي قيام کان پوءِ به ٽالپر خاندان سياسي سرگرمين ۾ ڀرپور حصو ورتو . حيدرآباد مان مير علي احمد ٽالپر ۽ مير رسول بخش ٽالپر ، ميرپورخاص مان مير علي بخش ٽالپر ، مير منور علي ٽالپر ۽ محمد يوسف خان ٽالپر ؛ ٽنڊي محمد خان مان ، مير بنده علي خان ٽالپر ، مير الله بخش ٽالپر ، مير حسين بخش خان ٽالپر ، مير غلام علي ٽالپر ، مير اعجاز علي ٽالپر ۽ مير ممتاز علي ٽالپر ، پاڪستان ۽ سنڌ جي سياسي ۽ سماجي زندگيءَ ۾ پنهنجو ڪردار ادا ڪيو .
ٽالپرن جا اٺ قبيلا آهن ، جن ۾ ڀرڳڙي ، باگراڻي ، کورکاڻي ، ڪپري ، نظاماڻي ، شهداداڻي ، شهواڻي ۽ ٺاراڻي شامل آهن .
ٽالپرن جي لڏپلاڻ: ٽالپرن جي مورث اعليٰ هوت پٽ جلال خان جي مڪران ۾ حڪومت هئي ، جيڪا سندس ٽن پيڙهين تائين قائم رهي . اتان سندس اولاد پنجاب ۽ سنڌ جي مختلف جڳهين تي ڪيئن آباد ٿيو ، ان لاءِ ڪجهه روايتون ملن ٿيون .
هوت خان جو پڙپوٽو مير اسماعيل خان ، ملتان جي گورنر سلطان شاهه حسين لانگاهه جو گهاٽو دوست هو ، جنهن کيس پاڻ وٽ دعوت ڏئي گهرايو ۽ هو مَلڪ سهراب خان دودائيءَ سان گڏجي ملتان ۾ آيو . سلطان شاهه حسين ، ٻنهي کي پنهنجي سرحد ۾ دين ڪوٽ کان ڪوٽ ڪروڙ تائين سڄو علائقو سرداريءَ ۾ ڏنو . ديري اسماعيل خان جو بنياد مير اسماعيل خان 1488ع ۾ رکيو . مير اسماعيل خان جي اولاد مان هڪ شاخ ساهيوال ضلعي ۾ اچي رهي ۽ اتي پنهنجي رياست قائم ڪيائين . جڏهن شهنشاهه همايون ، ايران کان موٽيو هو ، تڏهن ساڻس ٻين ٻروچن سان گڏ ٽالپر به هئا ، جن ديره جات جي ڪجهه علائقي تي قبضو ڄمايو هو . شهنشاهه همايون ، ٽالپرن کي سنڌ ساگر دوآبي ۾ هڪ جاگير ڏني هئي . سندن تختگاهه ماڙي انڊس هو . ٽالپر ، مزارين ۽ مگسين طرفان چانڊين سان وڙهيا هئا ، تنهنڪري ڪجهه مزارچا علائقي ۾ به لڏي آيا هئا . ٽالپر ” ڪوهه سياهه “ واري علائقي بيبرڪ ۾ رهندا هئا . اهو علائقو ديري غازي خان ۽ ڪڇيءَ جي وچ ۾ هو . جنهن ۾ نوتاڻي ، مزاري ، جکراڻي ، گهاڻي ۽ شنباڻي قبيلا به هئا . هنن کي بگٽي بلوچن جي ڪجهه قبيلن اتان ڪڍيو ۽ هو سنڌ ۾ آيا . مير اسماعيل خان جو پوٽو بجار بن بيزن 1000 هه/ 1592ع ۾ لڏي اچي ڀاڳناڙيءَ ۾ ويٺو ، جيڪا قلات جي حدن ۾ آهي . ڪجهه وقت کان پوءِ هو ديري غازي خان ۾ آيو ۽ ” چوٽي بالا “ جو شهر ٻڌي ويٺو . مير سليمان عرف ڪڪي خان جي رهائش به چوٽي بالا ۾ هئي ، جتي سندس پٽن ۽ پوٽن جي نالي تي واهه ، قلعا ۽ انهن جا ديرا موجود آهن . مير ڪڪي خان جو سهرو ، حاجي خان مري پنهنجي راڄ سميت مري علائقي ڪاهان مان نڪري ، سنڌ جي علائقي ڪاڇي ۾ اچي ويٺو هو ، جنهن جي صلاح تي سندس ڏوهٽو مير ماڻڪ خان ۽ ٻيا ٽالپر ، چوٽي بالا مان نڪري اتي آيا ۽ ” ڊرگهه بالا “ جو شهر ٻڌي ويٺا . سال 1700ع ۾ ميان مير محمد ڪلهوڙي ، مير آلودي خان کي دعوت ڏئي پاڻ وٽ گهرايو ۽ ميان يارمحمد خان کان کيس فوج ۾ رتبو ڏياريائين . ان زماني ۾ مير شهداد خان ديره جات جي درداين جي بغاوت بند ڪئي هئي ، جنهن جي صِلي ۾ دهليءَ جي درٻار مان کيس ” پٽ باران “ جو علائقو جاگير ۾ مليو هو . مير شهداد خان پنهنجي فوجي اهليت سبب ، ٻروچن جي مختلف گروهن کي ملائي پنهنجو ڪيو ۽ مقامي بغاوتن بند ڪرڻ سبب سندس بهادري مشهور ٿي وئي هئي . تنهنڪري ڪلهوڙن ڪوشش وٺي کيس پنهنجو بنائي ، پنهنجي لشڪر جو سپهه سالار مقرر ڪيو . مير شهداد خان ۽ سندس اولاد ڪلهوڙن سان وفاداريءَ جو دم ڀريندا رهيا ، پر ڪلهوڙن جي آخري حڪمرانن جي مير شهداد خان جي اولاد سان اڻبڻت ٿي پئي ، جنهن جي نتيجي ۾ ٽالپرن ڪلهوڙن سان جنگيون ڪري سنڌ تي پنهنجي حڪومت قائم ڪئي .
هاڻوڪي سڪونت ۾ خيرپور ۽ ڪوٽڏيجيءَ ۾ مير علي مراد خان جو اولاد ، ڪوٽ ميرمحمد خان ۾ مير غلام حيدر خان جو اولاد ، دارا واهڻ ۾ ، مير احمد خان ولد مير غلام حيدرخان جو اولاد ، محرابپور ۾ ، مير حاجي غلام مصطفيٰ خان جو اولاد ، منگهن واريءَ ۾ ، مير رستم خان جو اولاد ، غريب آباد ۾ ، مير رستم خان جو اولاد ، رضا آباد ۾ ، مير غلام محمد خان ولد مير رستم خان جو اولاد ، علي آباد ۾ ، مير مبارڪ خان جو اولاد ، راهوجا ۾ ، مير چاڪر خان جو اولاد ، سوڀي ديري ۾ ، مير ڄام نندي خان جو اولاد ، ٽالپر وڏا ۽ ننڍا ۾ ٽالپرن جي نهالاڻي قبيلي جا ڪجهه گهر ۽ اڳڙا ۾ ٽالپرن جي باگراڻي قبيلي جو هڪ گهر شامل آهن .
ٽالپرن جا پاڙا: سنڌ ۾ ٽالپرن جا هيٺيان ايڪيهه پاڙا آهن: شهداداڻي ، ماڻڪاڻي ، سهراباڻي ، خاناڻي ، بهاراڻي ، مراداڻي ، گهراماڻي ، عيساڻي ، درياخاناڻي ، هليلاڻي ، جيوناڻي ، جئنداڻي ، احمداڻي ، شهواڻي ، ياراڻي ، مقصوداڻي ، آلوداڻي ، ٺاراڻي ، شاهلياڻي ، حاجواڻي ۽ سکلاڻي . انهن پاڙن مان شهداداڻين ، ماڻڪاڻين ۽ سهراباڻين جي حڪومت حيدرآباد ، ميرپورخاص ۽ خيرپور ۾ هئي .


لفظ ٽالپر هيٺين داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آهي
بابا بنکنڊي مهراج
بابا فريد مسعود گنج شڪر
آبپاشي
باغ
بافتو
باگراڻي
باگو واهه
بانداهو
بختاور شهيد
بخش علي خاصخيلي
ٻاراچڙي (ديهه)
بخشڻ سومرو
بخشو لغاري
بدين
ٻانھو
ٻڌا ٽهڪ
ٻڍل بيگ ميرزا
ٻرانجي
ٻلي
ٻوٻي
اسلام ڪوٽ
ٻيڙو زرداري
اعجاز علي خان ٽالپر
افغانستان
اڳڙا
برانڊي
الطاف اثيم
الهه بخش ٽالپر
برنس جيمس
اليگزينڊر برنس
امام الدين مجددي
امام بارگاهه
ابرق تي نقاشيءَ جو ڪم
ابڙو تاج محمد
امام بخش خان مير
امام علي بيگ ميرزا علي
امام ڳڙهه جو قلعو
امتياز قاضي
بزم ٽالپر
ابن صفي
آخوند فقير محمد عاجز
آخوند محمد بچل انور
اٻاوڙو
امير
اڇڙو ٿر
انگي حساب ( اصولن سان )
انگي حساب 28
آڏواڻي ڪيولرام
اداسيءَ جون آهون
انشاءِ عطارد
آسواڻي
ايوانس جيمس
آغا ابراهيم شاهه
بهاولپور جي نوابن ۽ ٽالپر اميرن جون جنگيون
آغا خان
آغا غلام نبي پٺاڻ
بيبي خيرالنساءِ
بلوچ
بيبي نوتڪاڻي ٻلين واري
بيت (سٽا اوسر)
بيدادي نگري
بلوچستان
بنده علي خـان ٽالپر
بنگال
انيس مير
بهاجي
اذان عشق
ارباب الهجڙيو
ارباب امير حسن
ارباب توڳاچي خانصاحب
آغا سيد اسماعيل شاهه اصفهاني
احسان علي شاهه 1
احمد خان لغاري نواب
اخبار تعليم
آخوند شيخ ميان فيض
بلاول زرداري
بجار خان ٽالپر
بهو بيگم عرف صاحب دولت
ٻالچند منشي
الهبچايو ٽالپر
ايسر خدمتگذار
تڳئي فقير جي مزار
تلوار
ڀاڳي
ڀالِوا
ڀائي خان
ڀُٽا
ڀٽ شاهه جو قبرستان
ڀٽو ذوالفقار علي شهيد
توب توف
ٺٽوي مير عـلي شيــر قانـع
ٺوڙها
ٺوڙهو نواب خير محمد خان
ٺوڙهي چاڙهي
ثابت علي شاهه ڪربلائي
ثقفي مختار رضه
ٺاراڻي2
ٺارو شاهه2
ٺٽوي سيد ضياءُالدين ضيا
ٺٽوي عظيم الدين عظيم
ٽالپر
ٽالپر مير امام بخش خان
ٽالپر الحاج مير علي احمد خان
ٽالپر مير امام بخش خان جو لکايل رسالو
ٽالپر مير بهرام خان
ٽالپر مير ٺارو خان
ٽالپر مير حسين علي خان حسين
ٽالپر مير رستم خان
ٽالپر مير رسول بخش خان
ٽالپر مير سهراب خان
ٽالپر مير شهداد علي خان حيدري
ٽالپر مير شير محمد خان
ٽالپر مير صوبدار خان مير
ٽالپر مير عباس علي خان
ٽالپر مير عبدالحسين خان سانگي
ٽالپر مير عبدالرسول مير
ٽالپر مير علي احمد خان وارو قلمي نسخو
ٽالپر مير علي نواز خان
ٽالپر مير علي مراد خان
ٽالپر مير غلام الله خان شاهواڻي
ٽالپر مير غلام رسول غريب
ٽالپر مير غلام علي خان غلام
ٽالپر مير فتح علي خان
ٽالپر مير فيض محمد اول
ٽالپر مير ڪرم علي خان ڪرم
ٽالپر مير محمد حسن علي خان
ٽالپر مير محمد علي خان بهرور
ڀنڀور ۽ ديبل
ٽالپر مير محمد نصير خان جعفري
ٽالپر مير مراد علي خان علي
ٽالپر مير مير محمد خان
ٽالپر مير نور محمد خان اول
ٽالپر مير نور محمد ڊاڪٽر
ٽالپر مير يار محمد
ٽالپرن جو ڪتبخانو
ٽالپرن جون مهرون
ٽالپرن جي مختصر تاريخ ڪتاب
ٽالپر وڏا
ٽالپر هز هائينس مير نور محمد خان حمزوي ثاني
تعزيو 2
ٽپال سرشتو ۽ سنڌ
ٽجوڙي
ٽرام
ڀولا ڪلهوڙا1
تفنگ 2
ڀيٽاري واري جنگ
ٽنڊو آدم
ٽنڊو آغا
ٽنڊوالهيار
ٽنڊو باگو
ٽنڊو باگو مدرسو
ٽنڊو بهاول
ٽنڊو ٺوڙهو
ٽنڊو جان محمد
ٽنڊوڄام
ٽنڊو حيدر
ٽنڊو شهبازي
ٽنڊو شير محمد
ٽنڊو طيب
ٽنڊو علي محمد
ٽنڊو غلام علي
ٽنڊو فتح
ٽنڊو فضل
ٽنڊو قيصر
ٽنڊو مائي ماهڻ
ٽنڊو محمد خان
ٽنڊو مير محمود خان
ٽنڊو مير نور محمد
تاج
ٽنڊي آغا جي مرزائن جا ڪتب خانا
ٽنگڙي
ٽنگڙي گل بيگ
تاجپور
تحريڪ پاڪستان
تحفة الڪرام جي ٽئين جلد جو سنڌي ترجمو
تحفة المجربات طبي نسخه جات
تحفة المسلمين وهدية المومنين
تاجو سامٽيو
تاجو ليکي
تذڪره المعاصرين
تذڪره تڪملئه مقالات الشعراءِ
تذڪره رياض الشعرا
تذڪره زبدة المعاصرين
تير ڪمان
تذڪره مجمع البلغاء
تذڪره محڪ شعراءِ
تذڪره مخاديم کُهڙا
تذڪره معيار سالڪان طريقت
تذڪره هفت اقليم
ٿارا
تاريخ تمدن سنڌ
تاريخ جي ڪٽهڙي ۾
تاريخ چراغ هدايت المعروف به بهره ور شاهي
تاريخ ريگستان
تاريخ سنڌ 2
تاريخ سنڌ اميران ميرپورخاص
تاريخ شعرا لاڙ
ٿڌاڻي هوتچند
ٿر
ٽيهه اکري
تاريخ گوئي
تاريخ مرڪب
تاريخ بڪار جاگير
تاريخ بلوچي
تاريخ تازه نواءِ معارڪ
تاريخ تمدن سنڌ1
تالي ورتيه
پير پٺو
پاتار 2
پاٽائي قاضي شفيع محمد
پاٽينجر هينري
پير لاکو
جلال فقير ٽالپر
جلوه گاهه امامين
جادم مڱريو
جارجيا
جاڙي جبل واري جنگ
جاگيرداري نظام
جاڳ
جامع مسجد ٺٽو
جامع مسجد مٽياري
جانوري مصري خان
جاني خان گبول
جتوئي
پارسناٿ جو پتلو
پارواڻي ڪشنچند
پاڪستان پيپلز پارٽي
جرنيل هوش محمد شيدي
جروار
جسپتراءِ مل
پانڌي خان لغاري اول
جعفري
پتافي فيروز
پٿورو
جمڙائو 17
جمڙائو 19
پٽ باران
جمعو شيدي 2
جمن شاهه شهيد
جنگ ۽ جنگ ناما
جواهري ڀاٽيا
جوکيوعبدالمجيد بکري
ڄام ڪانڀو خان
ڄام مهر علي جوکيو
ڄام نندو خان ٽالپر
ڄاموٽ، سيد حسن علي
ڄيٺاسنگهه
جُهمٽِي1 (ٻيڙي)
جهول (شهر)
چارلس نيپئر
چاڪراڻي
چاڪر ڪوٽ
چانڊيو، دريا خان
چانڊيو، سٻڙ خان
چانڊيو، شادي خان ۽ سندس مقبرو
چانڊيو، محمد باقر خان
چانو ڪٽيار
چبوترو، عبدالله شاهه شهيد
چترڪاري/ مصوري
چٽوڙيءَ جو مقام
چچ نامه/ چچ نامو
چُکَ/ چُکي
چُکي
چڱو جت
چنا، منير احمد
چندر سنگهه، راڻو
چوٿين مارچ جو واقعو
چؤياري
چيلهار1
ڇانوڻي1
ڇلگري
حاجي شهمير ٽالپر
حاضري
حافظ حڪومت خان
حافظ شيرازي
حاڪم علي زرداري
حامد علي مرزا
حبشي
حـرف هـيـرن جـھـڙا
حزب الله ميمڻ شهيد
حسين بن دلدار علي، علامه
حسين خان ٺوڙهو
حسين فقير ديدڙ
حفيظ ڪنڀر
حق اليقين
حڪيم حسين سيوهاڻي
حمزو باگراڻي
حيدرآباد
حيدرآباد2
حيدرآباد شهر-ٽالپرن جي دؤر ۾
حيدر علي لغاري
خادم حسين شاهه نقوي
خاصخيلي
خاقان
خاڪسار تحريڪ
خاڪسار سپاهي
خالد ٽالپر
خاناڻي، نصير خان
خانائي، حامد علي قريشي
خانبهادر رسول بخش خان مغل
خانبهادر مير غلام محمد خان ٽالپر
خانواهڻ
خدا آباد (ثاني)
خدا بخش خان ٽالپر ضياء
خديجه مستور
خزينة المخطوطات جلد-2
خسرو بيگ مرزا
خليفو حاجي عبدالله
خليفو نبي بخش لغاري
خواجه محمد زمان ٻيو
خواجه محمد صالح کڙائي
خورشيد حسن، شيخ
خوش خير محمد هيسباڻي
خوشيرام، منشي
خيرپور 1
خيرپور جوسي وارو ڪوٽ
خيرپور جي ميرن جو ادب، سياست ۽ ثقافت ۾ حصو
خيرواهه 1
خيريءَ جي مسجد
دارالعدالت قلعه حيدرآباد
داستان مير
دائودپوٽو، صادق محمد عباسي اول
دائود پوٽو، صادق محمد عباسي ثاني
دايا 1
دبيار
دبير مرزا
دٻلي ٻيٽ جي جنگ
دُٻي جي لڙائي
دراني، آغا الهڏنو
درس، عليم فقير
درسگاهه چوٽياري
درگاهه شاهه مصراڻي
درگاهه علي محمد مست
درگاهه فقير نانڪ يوسف
در محمد خان
دريا خان نظاماڻي
دلشاد منزل
دليل ڪوٽ دهليل جو قلعو
دمدمو
دنبورو
هن صفحي کي شيئر ڪريو

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

قبيلا ۽ ذاتيون - ڀاڱي جون ٻِيون داخلائون

باٺا
باپراڻي
باجاري
باجائِي
باجر
باجڪاڻي
باڇڪاڻي
باخلاڻي
بادا
بادِيا2
قبيلا ۽ ذاتيون ڀاڱي جا وڌيڪ مضمون