داخلا نمبر 4434
عنوان ڀاٽيا
شاخ قبيلا ۽ ذاتيون
پڙهيو ويو 1376 ڀيرا
داخلا جو حوالو انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد ٻيو

ڀاٽيا

ڀاٽيا/ڀٽي/ڀاٽي: ڀيرومل مهر چند آڏواڻيءَ پنهنجي ڪتاب ” سنڌ جي هندن جي تاريخ “ ۾ ڀاٽيا ذات لاءِ ڄاڻايو آهي ته اُهي جيسلمير جي ڀٽي راجپوتن مان آهن ، ۽ ’يادوَ ونشي ‘ آهن . يادوَ ونشين جو گهرو لڙائيءَ بعد دُوارڪا مان زور ٽٽو ۽ پوءِ اُهي الڳ الڳ هنڌن تي هليا ويا ، حڪومتون ڪيائون ۽ شهر ٻڌائون . عيسوي سن کان ڇهه صديون اڳ ’گج ‘ نالي جادوَ ” گجني “ شهر ٻڌايو ، جيڪو اڳتي هلي ” غزني “ مشهور ٿيو . جڏهن ” گج “ کي فراسات جي حاڪم ماريو ته جادوَ ، غزني ڇڏي پنجاب هليا ويا . سن 70ع ۾ جڏهن ساڪ لوڪن ۽ سَٿين ، سنڌ ۽ پنجاب تي ڪاهه ڪئي ته هنن جادَوَ راجا کي ماريو ، جيڪو ” شاليواهن “ جو پيءُ هو ، بعد ۾ هُو لاهور ۽ مُلتان لڏي ويا . پر ساڪن کين اتان به ڀڄائڻ جي ڪوشش ڪئي ، جڏهن ته شاليواهن سن 78ع ۾ کين شڪست ڏني . انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ” شاليواهن “ جو سن ” شڪ سنبت “ شروع ٿيو .
شاليواهن جي پٽ راجا سڪل ، ” سيالڪوٽ “ جو شهر ٻڌايو هو . شاليواهن جي پوٽي جو نالو ” ڀٽي “ هو ، جنهنڪري ” ڀٽي راجپوت “ سندس نالي پٺيان سڏجڻ لڳا . ” ڀٽيءَ “ مان لفظ ” ڀاٽيا “ نڪتو آهي . ان کان پوءِ ڪيترا ڀٽي پنجاب ڇڏي ” تڻوٽ “ ۽ ” بهاولپور “ ويا ۽ بهاولپور کي گاديءَ جو هنڌ بنايائون . 853ع ۾ هنن جو حاڪم ديواراج هو ، جيڪو ’راول ‘ سڏجڻ ۾ آيو . هن بهاولپور ۾ قلعو جوڙايو . جڏهن محمود غزنويءَ بهاولپور تي ڪاهه ڪئي ته ڀٽي راجپوت جيسلمير لڏي وڃي ” لُڊاڻي “ شهر ۾ رهيا . ” جيسل “ نالي هڪ ڀٽي راجپوت 1156ع ۾ ” جيسلمير “ شهر ٻڌرايو ۽ قلعو جوڙايو . جڏهن علاؤالدين خلجيءَ هن شهر کي تباهه ڪيو ته ڀٽي ٽڙي پکڙي ويا . 1651ع ۾ سنبل سنگهه هن ويران شهر کي ٻيهر آباد ڪري ، ان جو نالو جيسلمير رکيو .
سنڌ جا حاڪم سما ، جيڪي ’يادوَ ونسي ‘ هئا ، تن جي صاحبيءَ دوران ” ڀٽي راجپوت “ سندن سهاري ۽ ساٿ سان روهڙيءَ واري واٽ وٺي ٺٽي ۾ آيا ، جتان پوءِ ڪي ڪاٺياواڙ لڏي ويا . سنڌ ۾ گهڻي ڀاڱي ’ڀاٽيا ‘ روهڙيءَ ۾ آباد هئا . ڀاٽين جون ڪجهه نُکون شڪارپور ۾ به رهنديون هيون ، جن جا وڏا جيسلمير مان آيا هئا . انهن ۾ ڦيرواڻي ۽ گاجريا به شامل آهن .
ڀاٽيا سنڌ جي اڪثر ننڍن وڏن شهرن ۾ آباد رهيا آهن . روهڙيءَ وارا ڀاٽيا گهڻي ڀاڱي پڪا ويشنو /سبزي خور هئا . ڀاٽين جون 84 نُکون آهن ، جن ۾ گاجريا ، ڪاجريا ، اُڌيسي ، سوني ، گانڌي ، ٻيلا ، جيا ، پرمل ، جاوا ( جابا ) ڇمجينا ، گوڪل ، وانڊر وغيره شامل آهن ، ڪيترين نُکن جي اڳيان راءُ ، راميا ، راوءُ پدمسي ، راوءُ پنپال وغيره لفظ لڳائين ٿا .
’دَوارڪا پرساد شرما ‘ ، ڀاٽين جو ذڪر ڪندي لکيو آهي ته اُتر سنڌ ۾ رهندڙ سنڌ واسين جي جاتي ” اگر سيني “ راجپوت هئي ، جيڪي پاڻ کي جادو /يادوَ ونسي ڀاٽيا سڏائڻ لڳا ۽عيسوي سن جي ابتدا ۾ ” ڀٽنڊا “ شهر ٻَڌائي اتي رهڻ لڳا . اَيامن کان پوءِ انهن ڀاٽين مان ڪي موجوده سنڌ ۾ ۽ ڪي راجپوتانا طرف آباد ٿيا .
هرو ڀائي ٺڪر ، ڪتاب ” لوهِراڻا “ ۾ ڄاڻايو آهي ته يادَون ، سنڌ جي اوڀر وارين ايراضين ۾ ڀٽي راڄ قائم ڪيو ، حملن ۽ لڙاين جي ڪري سندن ٺاڪر پڻو ختم ٿيندو ويو ۽ هو سنڌ کان ڪڇ ۽ سؤراشٽر طرف هليا ويا ، جيڪي يادوَ ڪُل “ کان سواءِ ” رگهو ڪُل “ جا ڀٽي به آهن . ملتان ، لوهه ڳڙهه ۽ سنڌ جي اوڀر طرف لوهاڻا راجپوتن جو راڄ هو . هنن به شهر ٺهرايا هئا ، پر لڙاين جي ڪري ڪڇ ۽ سؤراشٽر طرف ويا . رگهو ڪُل جا لوهاڻا ڀٽي پنهنجي اڳوڻي ٺڪر پائي قائم رکندي ، پاڻ کي ” ڀاٽيا ٺڪر “ چوائڻ لڳا .
” گُجرات سَرو سَنگره “ ( ڪتاب ) ۾ لکيل آهي ته ” ڀاٽيا سنڌ ۽ راجستان جي وچ ۾ ” ڀاٽي منار “ جا آهن ۽ لوهاڻا سنڌ جي لوهه بندر جا آهن . هو اسلامي دؤر جي ڪاهن بعد ڪڇ ۽ ڪاٺياواڙ ۾ آباد اچي ٿيا ۽ وڻج واپار ڪرڻ لڳا .
” ڪاٺياواڙ سرو سنگر “ ( ڪتاب ) ۾ به ڀاٽين کي جيسلمير جي ڀاٽي راجپوت نسل جو سڏيو ويو آهي . جيڪي اسلامي ڪاهن بعد پنجاب کان سنڌ ۽ پوءِ ڪڇ ۽ ڪاٺياواڙ ۾ وڃي آباد ٿيا .
ڪوي ” هرڪشن جوشيءَ “ لکيو آهي ته ڀاٽيا گهڻي ڀاڱي هالار پرديش جي کمڀاليا ۽ ڄام نگر طرف وڃي وسيا هئا .
ڀٽي “ ۽ ” ڀاٽيا “ اصل ۾ سنڌو- سووير علائقي جا حاڪم ۽ رهاڪو هئا . ملتان ، پنجاب ، سنڌ ۽ راجسٿان ۾ رهيا ۽ هاڻ به رهن ٿا ، بعد ۾ ڪڇ ۽ ڪاٺياواڙ ويا . ڪاٺياواڙ ۾ آباد ٿيڻ کانپوءِ هنن سنڌ جي ياد ۾ اتي ” ڀاٽيا نگر “ جوڙايو ، جيڪو دُوارڪا جي ڀرسان ” ڄام نگر “ ضلعي ۾ اڄ به موجود آهي .
ڀاٽيا اڳتي هلي وڻج واپار سان وابسته رهيا ۽ راجستان جا ڀٽي راڄداريءَ سان لاڳاپيل رهيا .
يادوَ ونسين بابت لکيل ڪتاب ” يادون ونش پرڪاش “ ۾ به ڀٽي/ ڀاٽيا راجپوتن بابت ڏنل ڄاڻ جا پيرا لڳ ڀڳ ساڳيا کڄن ٿا . هن ڪتاب ۾ ڄاڻايل آهي ته ڪرشن جي ٻياسيهين ( 82 ) پيڙهيءَ مان بوندر راجا ٿيو ۽ ان جي چوٿين پُٽ ” بُوپت “ سان ” ڀٽي ونش “ شروع ٿيو . هن ” مها راول “ لقب اختيار ڪيو ۽ غزني ۽ فراسات جي وچ واري ايراضيءَ تي راڄ ڪندو هو . ڀاٽيا /ڀٽي سندس پويان پنجاب ۽ سنڌ ۾ ويا . سنڌ جي رڻ ۾ ڪيهوڙ راول راجا ” تڻوٽ “ جو قلعو جوڙايو ، ان کان پوءِ ديوراج ، ” ديوراج ڳڙهه “ جوڙايو . سندس ڇهين پيڙهيءَ مان جيسل 1156ع ۾ جيسلمير جوڙايو . ان کان پوءِ ڪلياڻ سنگهه 1170ع ۾ تخت نشين ٿيو . ان کان ڪيتريون پيڙهيون پوءِ ” سنبل سنگهه “ حاڪم ٿيو ، جنهن جو راڄ جيسلمير کان اُتر ۾ ستلج تائين ، اولهه ۾ سنڌو نديءَ تائين ، ڏکڻ ۾ مارواڙ ۽ اوڀر ۾ بيڪانير تائين پکڙيل هو . سنبل سنگهه کان پوءِ ڪنور اَمر سنگهه گاديءَ تي ويٺو . 1762ع ۾ مولراج حاڪم هو ، هن انگريزن سان دوستيءَ جو ٺاهه ڪيو . 1820ع ۾ سندس پوٽو گج سنگهه گاديءَ تي ويٺو ، جنهن 1839ع ۾ انگريزن کي سنڌ طرف لشڪر موڪلڻ ۾ مدد ڪئي هئي .
انگريزن جي ايامڪاريءَ تائين جيسلمير ۾ ڀٽي/ڀاٽي راجپوتن جو راڄ رهيو . هنن جو سنڌ جي سرحد لڳ راڄ هو ، ان ڪري ٻوليءَ ۽ تهذيب ۾ هڪجهڙائي رهي . ڪڇ ۾ جيئن گُجراتي وزن ۽ اُچارن سان سنڌي ٻوليءَ جو واهپو رهيو آهي ، تيئن جيسلمير ۾ به راجسٿاني اُچارن جو واهپو رهيو آهي .
سنڌ ۾ ڀاٽيا اڄ به وڏي تعداد ۾ رهن ٿا . ماضيءَ ۾ شڪارپور ۾ رهندڙ نُک ڦيرواڻين ۽ گاجرين مان ڪن شخصن 1938ع ۾ ” ڀاٽيا سهڪار منڊل “ نالي هڪ جماعت به ٺاهي هئي ، جنهن جو مقصد ڀاٽين جي ترقيءَ ۽ ڀلائيءَ جا ڪم ڪرڻ هو . هن منڊل جو صدر ڪُندن داس ۽ سيڪريٽري ڪلاچند ڀاٽيا وڪيل هو . ويهين صديءَ جي اوائل ۾ هندستان جي ڀاٽين جون ڪانفرنسون ٿيڻ لڳيون . پهرين آل انڊيا ڀاٽيا ڪانفرنس 1913ع ۾ خالق ڏني هال ڪراچيءَ ۾ ٿي . جنهن جي صدارت جوڌپور جي جج راءِ صاحب مُرارجيءَ ڪئي هئي . ٻي ڪانفرنس بمبئيءَ ۾ 1915ع ۾ ٿي ، جنهن جي صدارت ڊاڪٽر هيرا لال ڀاٽيا لاهور واري ڪئي هئي . ٽين ڪانفرنس 1916ع ۾ ٿي هئي ، جنهن جي صدارت شڪارپور جي راءِ صاحب آسر داس موٽارام ڀاٽيا ڪئي . چوٿين ڪانفرنس 1917ع ۾ ڪلڪتي ۾ ٿي ، جنهن جو صدر راءِ صاحب ڪلياڻ . جي . مُرارجي هو .
انگريزي دور ۾ سنڌي ٻوليءَ جو ديوناگري لپيءَ ۾ ” لوهاڻا ڀاٽيا خط “ به رائج هو . ڀاٽيا جاتيءَ مان سنڌ جو مشهور اديب ۽ نقاد لڇمڻ ڪومل ڀاٽيا ( ڏسو: ڀاٽيا ، لڇمڻ ڪومل ) به آهي ، جيڪو هن وقت دهليءَ ۾ رهي ٿو ۽ سنڌي ٻوليءَ ۽ ادب جي خدمت ۾ مصروف آهي . ان کان سواءِ جهامنداس ڀاٽيا به مشهور اديب ٿي گذريو آهي . ( ڏسو: ڀاٽيا ، جهامنداس ) سنڌ ۾ ڪي . ڪي ڀاٽيا نالي هڪ ڪامورو ٿي گذريو آهي ، جيڪو پوليس کاتي ۾ اهم عهدي تي رهيو آهي .


لفظ ڀاٽيا هيٺين داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آهي
بابا نيڀراڄ
ٻوليءَ جو سرشتو ۽ لکاوت
اصل وڏو قصو سيف الملوڪ
انڊين اينڊ فارين ٽريڊ ايڊورٽائيزر
انگلنڊ جي تاريخ
بمبئي
بولچند مورومل کٽواڻي
آرڪائيوز
آزاد
انواد سوسائٽي بمبئي
ڀاٽيا
ڀاٽيا جهامنداس پروفيسر
ڀاٽيا لڇمڻ ڪومل
ڀاٽيا متر ماهوار
ڀاٽيا ، وشنو
ڀاٽيا وملا پرسرام
تنقيد
ڀٽو واھڻ
ڀٽي
ترائيل
تولارام عاجز
تانتيا ٽوپي
پاڙي واري
جناح قائداعظم محمد علي
جواهري ڀاٽيا
چوڏس
خدا وادي/خدا آبادي خط/لپي
درشٽي ۽ درسني
درياڻي هري دلگير
هن صفحي کي شيئر ڪريو

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

قبيلا ۽ ذاتيون - ڀاڱي جون ٻِيون داخلائون

باٺا
باپراڻي
باجاري
باجائِي
باجر
باجڪاڻي
باڇڪاڻي
باخلاڻي
بادا
بادِيا2
قبيلا ۽ ذاتيون ڀاڱي جا وڌيڪ مضمون