داخلا نمبر	1411
عنوان	اڪبر بادشاھہ
شاخ	شخصيتون
پڙهيو ويو	4423 ڀيرا
داخلا جو حوالو	انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا (جلد پھريون)

اڪبر بادشاهه

اڪبر بادشاھہ

اڪبر بادشاھہ: شهنشاھہ جلال الدين محمد اڪبر ، مغل سلطنت جو نيڪ نام بادشاھہ ، عمرڪوٽ سنڌ ۾ 15 آڪٽوبر 1542ع تي ڄائو هو . 1556ع ۾ والد جي وفات وقت هي پنھنجي استاد بيرم خان سان گڏ ڪلانور ( ضلعي گورداسپور ) ۾ هو ، اتي ئي هن جي تخت نشينيءَ جون رسمون ادا ڪيون ويون . جلد ئي هن پاڻيپٽ جي ميدان ۾ ، هيمو بقال سان لڙائي ڪئي ، جنهن ۾ فتح حاصل ڪيائين ۽ ان سان سندس سلطنت کي ايندڙ لوڏا ، ڪجهہ جَهڪا ٿيا .
مغليه سلطنت جو بنياد بابر بادشاھہ 1526ع ۾ وڌو ، ۽ چئن سالن کان پوءِ هو وفات ڪري ويو . همايون 1530ع ۾ تخت تي ويٺو ، پر 1540ع ۾ شيرشاھہ سوريءَ کان شڪست کاڌائين . شيرشاھہ سوريءَ جي مرڻ کان پوءِ همايون ، جڏهن وري تخت حاصل ڪيو تہ هو بہ جلد ئي حادثي جو شڪار ٿي مري ويو .
جيستائين اڪبر 18 سالن جو نہ ٿيو هو ، تيستائين بيرم خان ئي سلطنت جو مختيار هو ، ۽ پوءِ جڏهن اڪبر واڳون سنڀاليون تہ فتحن جو ، هڪ اڻ کٽ سلسلو شروع ٿي ويو . راجپوتانا جي راجائن جي اڪثريت ازخود ئي فرمانبردار ٿي وئي ، ميواڙ جي راجا مقابلو ڪيو ، پر شڪست کاڌائين . راجا اُڌي سنگهہ ۽ سندس جاءِ نشين پرتاب بہ مقابلي کان پوءِ ماتحت ٿي ويا . مالوا ، گجرات ، خانديش ، احمد آباد ، گونڊوانا ، بنگال ، اُڙيا ، ڪشمير ، سنڌ ، مطلب تہ ڏکڻ ايشيا جي هڪ حصي کان سواءِ ، ڪابل کان احمد نگر تائين ، ۽ سنڌ کان بنگال تائين سمورو ملڪ مغلن جي اثر هيٺ اچي ويو .
اڪبر بادشاھہ ملڪي ۽ فوجي انتظامن جي اصلاح ڪئي . زمينن جي معاملي ۾ ، شيرشاھہ جي نظام کي بهتر بنايائين . هن سلطنت جي انتظامي عهديدارن جا 33 درجا بنايا ، جن ۾ سڀني کان ننڍو درجو ، ڏهن سپاهين جي آفيسر جو هو ۽ وڏو درجو ڏهن هزارن تائين هو ، پر اڪبر پنجن هزارن کان وڌيڪ درجي وارو عهدو ، شهزادن کانسواءِ ٻيو ڪنهن کي بہ نہ ڏنو . سڀني کي روڪ پگهار ڏنو ويندو هو . هن ازبڪن ۽ پنھنجي ڀاءُ مرزا حڪيم جي بغاوتن کي بہ ڪچليو .
اڪبر ، سموريءَ سلطنت کي 18 صوبن ۾ ورهايو ، ۽ هر صوبي ۾ هڪجهڙو نظام چالو ڪيو . سندس دؤر ۾ علم ۽ فن جي تمام گهڻي ترقي ٿي . فيضي ، ابوالفضل ، تان سين ، تلسي داس وغيرہ اڪبري درٻار سان لاڳاپيل رهيا ، جيڪي سندس ” نون رتنن “ مان هئا . هن جي دؤر ۾ ’اڪبر نامہ ‘ ، ’آئين اڪبري ‘ ، ’طبقات اڪبري ‘ ۽ ’منتخب التواريخ ‘ وغيرہ جھڙا ڪتاب لکيا ويا . هن ’دين الاهي ‘ نالي مذهب بہ شروع ڪيو ، جنهن ۾ مذهب ۽ ذات پات جي فرق کي ختم ڪيائين ، ۽ مرڪزي بنياد توحيد تي رکيائين ( تفصيل لاءِ ڏسو ” دين الاهي “ ) .
جيتوڻيڪ هن باقاعدي تعليم حاصل ڪانہ ڪئي ، پر هو نهايت ڪامياب حڪمران ثابت ٿيو . ان صورت ۾ اڪبر جو چاليهن سالن وارو دؤر مغل شهنشاهت جو عظيم الشان دؤر ثابت ٿيو .
” آئين اڪبري “ ۽ ” اڪبر نامہ “ مان ، اڪبر جي شخصيت ۽ ڪارنامن کان سواءِ ، سندس فڪر ۽ حڪمت تي ، مفصل روشني پوي ٿي . ڊاڪٽر ايشوري پرشاد ، اڪبر بادشاھہ کي ان وقت جي دنيا ۽ يورپ جي همعصر حڪمرانن ، خاص ڪري انگلنڊ جي راڻي ايلزبيٿ ( 1533_ 1603ع ) ۽ اسپين جي فلپ ٻئين ( 1598_ 1527ع ) سان ڀيٽ ڪرڻ کان پوءِ کيس تاريخ جو عظيم حڪمران سمجهي ٿو . هن 5 رجب 949ھہ/16 آڪٽوبر 1605ع تي ” آگري “ ۾ وفات ڪئي .
سندس جنم واري هنڌ تي سيد هاشم شاھہ کيجراڙيءَ واري پٿر هڻائي ، ان تي پنهنجو نالو ۽ اڪبر بادشاھہ جي جنم جو سال ( 1542ع ) لکايو هو . اهو پٿر عمرڪوٽ شھر کان هڪ ڪلو ميٽر ڏکڻ طرف اڄ بہ موجود آهي .