لطف ﷲ حساماڻي: لطف ﷲ ولد خير محمد حساماڻي پليءَ جي ولادت ضلعي عمرڪوٽ جي تاريخي ڳوٺ ڳموريءَ ۾ 1904ع ۾ ٿي. لطف ﷲ حساماڻي مولانا محمد عثمان قِرانيءَ جي مدرسي ۾ تعليم حاصل ڪئي ۽ ڪجهہ وقت لاءِ عمرڪوٽ ۾ بہ پڙهيو. هن جنهن دؤر ۾ هوش سنڀاليو، ان وقت انگريزن خلاف آزاديءَ جي تحريڪ زور تي هئي. ان ڪري هن بہ انهن تحريڪن ۾ حصو ورتو. ’خاڪسار‘ تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن ۽ ضلعي سالار‘ رهيو. ان کانپوءِ مسلم ليگ ۾ شامل ٿيو ۽ پنھنجي ڳوٺ ۾ مسلم ليگ جي شاخ قائم ڪيائين. قائداعظم سان وڏيري محمد سگهي پليءَ جي حوالي سان ملاقاتون ڪيائين. پوني ۾ قائداعظم جي استقبال ڪندڙ مسلم ليگ جي جٿي جي اڳواڻي ڪيائين. ضلعي ٿرپارڪر ۾ ’مسلم ليگ‘ جي مختلف عهدن تي رهيو. ابتدائي دؤر ۾ شاعري بہ ڪيائين، پر جلد ئي نثر ڏانهن راغب ٿيو. پنھنجي دؤر جي لڳ ڀڳ سڀني اخبارن ۽ رسالن ۾ سندس مضمون شايع ٿيا. سندس هڪ ڪتاب ’شينهن جو شڪار‘ هفتيوار اخبار ’همدرد‘ ميرپورخاص ۾ قسطوار شايع ٿيو. ان کان سواءِ سندس تاريخي، تحقيقي ۽ سياسي مضمونن جا ٻہ مجموعا ڊاڪٽر اسد جمال پليءَ ترتيب ڏنا آهن.
لطف ﷲ حساماڻيءَ سڄي ڄمار زمينداري سنڀالڻ کان سواءِ صحافت ۽ سماجي خدمتن ۾ گذاري. يونين ڪائونسل ڍوري ناري جو چيئرمئن رهيو. پنھنجي ڳوٺ ۾ مڪتب جاري ڪيائين. هفتيوار ’همدرد‘ ميرپورخاص ۽ هفتيوار ’ٿر گزيٽ‘ ميرپورخاص جو ڪجهہ وقت لاءِ اسسٽنٽ ايڊيٽر رهيو. هو وڏي عرصي تائين پريس ڪلب عمرڪوٽ جو ميمبر بہ رهيو ۽ ڍوري ناري ۾ پريس ڪلب کولڻ ۾ سندس بنيادي هٿ هو. ڪجهہ وقت سيد عطاءُ ﷲ شاھہ بخاريءَ جي خدمت ۾ بہ گذاريائين. نواب عبدالحليم پليءَ سان گڏ شينهن جي شڪار وقت نہ رڳو نواب جو همسفر رهيو، پر بمبئيءَ مان هٿيار خريد ڪرڻ وقت بہ سندس مشير رهيو.
لطف ﷲ حساماڻي، وڏيري محمد سگهي پليءَ کي گهڻو ويجهو رهيو ۽ وڏيري سان گڏ هندستان جو سير سفر بہ ڪيائين. جان محمد ولد نواب عبدالحليم پليءَ سان گڏ ’سنڌ هاري ڪميٽيءَ‘ ۾ بہ حصو ورتائين. قاضي غلام رسول ولد جان محمد پليءَ جي سياست ۾ رهنمائي ڪيائين. پاڪستان سرڪار طرفان کيس مسلم ليگ جي خدمتن جي عيوض سنَد بہ ملي. عبدالڪريم پليءَ جي ايم. پي. اي ٿيڻ بعد پيپلزپارٽيءَ ۾ شموليت اختيار ڪيائين. ناري پٽ جي هن ڏاهي انسان، 22 جولاءِ 1996ع تي وفات ڪئي.